Soğuk Proses Sabun Nedir, Neden Farklıdır?

Soğuk proses, yağların sodyum hidroksitle (kostik) dışarıdan ısı verilmeden sabunlaşmasıdır. Karışım kalıba döküldükten sonra tepkimeyi kendi açığa çıkardığı ısıyla tamamlar, ardından haftalarca kürlenmeye bırakılır. Ama kalıbı satın alan biri için asıl mesele üretimin kaç derecede yapıldığı değil; yöntemin kalıbın içinde neyi bıraktığıdır.

Önce tepkime: sabun tek bir kimyasal olayın ürünüdür

Sabun, trigliseritlerin — yani yağın — güçlü bir bazla tepkimeye girmesiyle oluşur. Ortaya iki şey çıkar: yağ asidi tuzları (sabunun kendisi) ve gliserol, yaygın adıyla gliserin. Bu tepkimeye sabunlaşma denir ve her sabunun temelinde vardır; market kalıbının da, el yapımı kalıbın da.

"Soğuk" sıfatı ürünün soğuk olmasını değil, tepkimenin dışarıdan ısıtılmadan yürütülmesini anlatır. Sıcak proseste aynı karışım saatlerce pişirilir; geleneksel kazan yönteminde ise kaynatılır. Üç yöntem de sabun üretir, farkları sonrasında başlar.

Asıl fark gliserinde

Geleneksel kazan yönteminde sabun, karışıma tuz eklenerek çökeltilir — kimyada "salting out" denen adım. Sabun süzülür ve defalarca yıkanır; gliserol ise bu sulu yıkama çözeltilerinden ayrı olarak geri kazanılır. Yani kalıbın içinde doğan gliserin kalıptan çıkarılır ve kendi başına bir hammadde olur; kozmetik ve nemlendirici sanayisinde satılır.

Soğuk proseste böyle bir ayırma adımı yoktur. Tuz eklenmez, yıkama yapılmaz. Gliserin nerede oluştuysa orada, kalıbın gövdesinde kalır. Gliserin nem çeken bir maddedir; el yapımı kalıpların o daha yumuşak, daha az kurutan hissi büyük ölçüde bu farktan gelir.

Kalıpta sabunlaşmamış yağ da kalır

2018'de Molecules dergisinde yayımlanan bir çalışma, soğuk sabunlaşmayla üretilen ticari doğal sabunları analiz etti ve doymamış yağ asitlerinin büyük bölümünün (%60-100) sabunlaşmadan kaldığını ölçtü. Yani böyle bir kalıp yalnızca sabundan ibaret değildir; içinde tepkimeye girmemiş yağ da bulunur.

Bu bir hata değil, kasıtlı bir tercihtir. Üretici reçeteye, tam sabunlaşma için hesaplanan kostikten biraz azını koyar. Sonuç iki yönlüdür: serbest kostik kalmaz, artan yağ da kalıbın içinde kalır. Zeytinyağı bazlı bir kalıpta kalan yağ zeytinyağıdır.

Neden haftalarca bekletilir?

Kalıp bir iki gün içinde kesilebilir hale gelir, ama kullanıma hazır olması haftalar alır. Kürlenme sırasında tepkimenin son kısmı tamamlanır ve kalıptaki su yavaşça buharlaşır. Su gittikçe kalıp sertleşir; sert kalıp suda daha geç erir, yani daha uzun dayanır.

Milasso'nun sabunu kalıba döküldükten sonra en az altı hafta kürlenmeye bırakılır. Fiyat farkının bir kısmı doğrudan buradan gelir: kürlenen sabun, altı hafta boyunca raf tutan ve satılamayan bir stoktur.

"Kostik kalır mı?" sorusunun cevabı

Kostiksiz sabun diye bir şey yoktur; sodyum hidroksit olmadan sabunlaşma tepkimesi başlamaz. Doğru hesaplanmış ve kürlenmiş bir kalıpta ise tepkime sonunda kostik tükenmiş olur, geriye yağ asidi tuzları kalır. Bu yüzden "kostiksiz" ibaresi bir kalite göstergesi değil, terim hatasıdır. Yine de yeni bir sabunu hassas ciltte önce küçük bir alanda denemek makuldür; yanma ya da belirgin tahriş yapan bir kalıbı kullanmayı sürdürmeyin, kalıcı bir cilt şikâyetiniz varsa hekiminize danışın.

Etikette "soğuk proses" yazması yeter mi?

Hayır. "Soğuk proses" mevzuatta tanımlı, denetlenen bir terim değildir; ambalaja yazılması kimseyi bağlamaz. Doğrulanabilir olan, Kozmetik Ürünler Yönetmeliği'nin azalan ağırlık sırasıyla yazılmasını zorunlu tuttuğu içindekiler listesidir. Listenin ilk sırasında sodium olivate varsa ve liste kısaysa, kalıbın gövdesi zeytinyağıdır. İlk sırada sodium palmate ya da sodium tallowate görüyorsanız gövde palm veya donyağıdır — üretim yöntemi ne olursa olsun. Bu okumanın ayrıntısını zeytinyağlı sabun marketlerde satılır mı yazısında anlattık.

Milasso'nun el yapımı zeytinyağı sabunu zeytinyağı bazlı, soğuk proses üretilir; parfüm, renklendirici ve koruyucu içermez. Aynı zeytinyağının sofralık hâli için zeytinyağı kategorimize bakabilir, sabunu 500 ml Ultra Premium ile birlikte gönderilen hediyelik sette de bulabilirsiniz.