Kastil Sabunu Nedir, Zeytinyağlı Sabundan Farkı Ne?

Kastil sabunu, aslında zeytinyağından yapılan sert sabunun tarihî adıdır; İspanya'daki Kastilya Krallığı'nda büyük ölçekte üretildiği için bu adı almıştır. Yani geleneksel anlamıyla kastil sabunu ile zeytinyağlı sabun aynı şeydir. Bugün ise "kastil" kelimesinin yasal ya da korunan bir tanımı yoktur ve hindistancevizi yağı ağırlıklı sıvı sabunlarda da kullanılır. Farkı ambalajın ön yüzü değil, içindekiler listesi gösterir.

Ad nereden geliyor?

Bu sabun türünün kökü Doğu Akdeniz'e, Halep'in zeytinyağı ve defne yağıyla yapılan sert sabunlarına uzanır. Batı Akdeniz'deki ustalar defne yağına kolay ulaşamadığı için onu reçeteden çıkardı; geriye yalnızca zeytinyağıyla yapılan beyaz, sert bir kalıp kaldı. İspanyolcada jabón de Castilla denen bu kalıp, yüzyıllar boyunca bir yeri değil bir reçeteyi anlattı: zeytinyağı ve alkali. Kozmetik mevzuatı bu kelimeyi hiçbir reçeteye bağlamadığı için bugünkü karışıklık da buradan doğar.

Bugün "kastil" diye satılanın gövdesi ne?

Türkiye'de "kastil sabunu" aramasında öne çıkan ürünlerin çoğu sıvıdır. Sıvı sabun, sodyum hidroksit yerine potasyum hidroksitle yapılır; potasyum sabunu suda katılaşmaz. Yalnızca zeytinyağıyla yapılan sıvı sabun ince kıvamlı ve az köpüklü olduğu için üreticiler gövdeye hindistancevizi yağı koyar.

Dünyada en tanınan örnek bunu açıkça gösterir: Dr. Bronner's sıvı kastil sabununun kendi içerik sayfasındaki sıra su, hindistancevizi yağı, potasyum hidroksit, palm yağı ve ancak beşinci sırada zeytinyağıdır. Şirket, hindistancevizi yağının bol köpüğü sağladığını ve 2024'te formüldeki payını artırdığını yazıyor. Bu, bitkisel yağlardan yapılmış gerçek bir sabundur; ama zeytinyağı sabunu değildir.

Etiketi on saniyede okumak

Kozmetik Ürünler Yönetmeliği'nin 22. maddesi, bileşenlerin ürüne eklendikleri ağırlığa göre azalan sırayla yazılmasını zorunlu tutar. Bu yüzden ilk isim, sabunun gövdesidir:

• Sodium olivate ilk sırada: sabunlaştırılmış zeytinyağı ana bileşendir; bu, geleneksel kastildir.
• Potassium cocoate, sodium cocoate ya da sodium palmate ilk sırada: gövde hindistancevizi veya palm yağıdır, ön yüzde ne yazarsa yazsın.
• Aqua ilk sırada, ardından potassium olivate/cocoate: sıvı sabundur; ikinci sıradaki ad yağın ne olduğunu söyler.

Market raflarındaki sentetik deterjan kalıplarının bu tabloya nasıl girdiğini zeytinyağlı sabun marketlerde satılır mı yazısında anlattık.

Zeytinyağı sabunu neden uzun bekler?

Zeytinyağı ağırlıkla oleik asitten oluşur; bu da yumuşak ve kremsi, ama az köpüren bir sabun verir. Üreticilerin hindistancevizi ve palm eklemesinin nedeni budur. Saf zeytinyağı kalıbı ise zamanla toparlanır. Grasas y Aceites dergisinde 2003'te yayımlanan bir çalışmada, oda sıcaklığında rafta altı ay bekletilen kastil kalıpları çok sertleşti, köpük hacmi arttı ve el yıkamada aşınması azaldı. Aynı çalışma, yenmeyen, ransit zeytinyağından da iyi bir kastil sabunu elde etti: sabunda yağın sınıfından çok kür belirleyicidir. Kürün sırasında olanları soğuk proses sabun nedir yazısında ayrıntılı anlattık.

Milasso'nun el yapımı zeytinyağı sabunu Milas'ta (Muğla) zeytinyağı bazlı, soğuk proses yöntemiyle yapılır; parfüm, renklendirici ve koruyucu içermez ve en az altı hafta kürlenir. Biz ona "kastil" değil "zeytinyağı sabunu" diyoruz; hangi sabunu alırsanız alın, listenin ilk sırasında sodium olivate olup olmadığına bakın. Sabunun yağını sofrada denemek isterseniz zeytinyağı kategorimiz erken hasat Memecik ile başlar.